Cuộc tấn công vào Dinh Độc Lập của Đội 5 Biệt động Sài Gòn trong Tết Mậu Thân 1968 không chỉ là một mũi nhọn quân sự, mà còn là một bản anh hùng ca về sự mưu trí, nghệ thuật ngụy trang và lòng quả cảm vô song của lực lượng Biệt động thành. Bối cảnh chiến lược như sau:
1. Hệ thống hậu cần “máu thịt”: Kỳ tích của sự thâm nhập
Đặc điểm quan trọng nhất để tạo yếu tố bất ngờ là sức mạnh của “trận địa lòng dân”. Để chuẩn bị cho trận đánh vào “trái tim” của chính quyền Sài Gòn, một mạng lưới cơ sở bí mật đã được xây dựng kỳ công từ nhiều năm trước ngay giữa sào huyệt kẻ thù,.
- Vỏ bọc hoàn hảo: Chiến sĩ biệt động Trần Văn Lai (tự Mai Hồng Quế) đã xây dựng một vỏ bọc vững chắc là nhà thầu khoán chuyên trang trí nội thất cho Dinh Độc Lập và cơ quan USOM của Mỹ. Nhờ vị thế này, ông có giấy phép tự do ra vào dinh, tạo điều kiện điều nghiên mục tiêu tỉ mỉ.
- Hầm chứa vũ khí giữa lòng đô thị: Ngôi nhà số 287/70 Phan Đình Phùng (nay là Nguyễn Đình Chiểu, Quận 3) trở thành “căn cứ địa” đặc biệt. Tại đây, gia đình ông Năm Lai đã bí mật đào một căn hầm kiên cố, chứa tới hơn 2 tấn vũ khí (gồm 350kg thuốc nổ TNT, C4, 10 khẩu AK, hàng ngàn viên đạn và lựu đạn) ngay sát nách các cơ quan đầu não địch mà không hề bị lộ trong suốt nhiều năm.
- Sự tiếp sức từ những “người thợ”: Garage Tự Lực của ông Dương Văn Đức là một mắt xích bảo đảm quan trọng,. Dưới vỏ bọc sửa chữa xe, ông đã bí mật thiết kế các thùng xe hai đáy để vận chuyển vũ khí và trực tiếp bảo trì hai chiếc xe Citroen (NCE-345) và Hino Pickup (EC-6045) mà Đội 5 sử dụng để xuất kích vào đêm mùng 1 Tết.
2. Diễn biến trận đánh: Sự mưu trí đối đầu hỏa lực áp đảo
Trận đánh bắt đầu vào khoảng 1 giờ 30 phút sáng mùng 2 Tết (31/1/1968). Đội 5 Biệt động gồm 17 cán bộ, chiến sĩ do đồng chí Tô Hoài Thanh – Chỉ huy trưởng đã thực hiện một cuộc tập kích táo bạo:
Lực lượng Biệt động Sài Gòn
- Đòn tấn công trực diện: Đơn vị di chuyển trên ba chiếc xe hơi và một xe máy, tiến sát cổng hông của Dinh trên đường Nguyễn Du. Tuy nhiên, khối thuốc nổ dùng để phá cổng đã không phát nổ, khiến đội hình không thể thọc sâu vào bên trong dinh như kế hoạch.
- Cuộc chiến đường phố bi tráng: Do lực lượng tiếp ứng (Tiểu đoàn 3 Dĩ An) không đến kịp theo hiệp đồng, Đội 5 buộc phải chuyển sang thế chiến đấu như bộ binh ngay trên đường phố trước sự bao vây của quân cảnh và lính dù địch.
- Dấu ấn về bản lĩnh: Dù phải dùng “sở đoản” chiến đấu trực diện, các chiến sĩ vẫn mưu trí tiêu diệt 3 xe Jeep, diệt khoảng gần 100 tên địch (có cả lính Mỹ) và giữ vững trận địa vượt xa kế hoạch 2 giờ ban đầu,,. Đáng chú ý là hình ảnh nữ y tá Vũ Minh Nghĩa (Chính Nghĩa) kiên cường chiến đấu trực tiếp trong hơn 2 ngày đêm tại hiện trường.
Bà Chính Nghĩa (trái) chụp cùng đồng đội
3. Kết cục và Những nốt trầm bất tử
Trận đánh kết thúc sau gần hai ngày đêm chiến đấu ngoan cường khi các chiến sĩ kiệt sức và hết đạn,.
- Sự hy sinh: Đội trưởng Tô Hoài Thanh hy sinh ngay đêm đầu. Đồng chí Lê Tấn Quốc bị trúng đạn hy sinh trên tấm ô văng phía sau nhà số 56 Thủ Khoa Huân khi đang tìm đường rút cho đơn vị; mãi sau giải phóng hài cốt của anh mới được tìm thấy cùng khẩu súng AK.
- Thương vong: Đội 5 có 10 đồng chí hy sinh, một số bị thương và bị bắt. Dù tổn thất lớn, nhưng sự xuất hiện của quân giải phóng nổ súng ngay cổng Dinh Độc Lập đã tạo nên một “cú sốc” toàn cầu, đập tan huyền thoại về sự an toàn của thủ đô chính quyền Sài Sòn.
4. Giá trị lịch sử trong bối cảnh Tổng tiến công
Trận đánh Dinh Độc Lập cùng với các mũi tấn công vào Sứ quán Mỹ, Đài Phát thanh, Bộ Tổng tham mưu… đã hoàn thành xuất sắc vai trò “ngòi nổ đột phá” chiến dịch.
- Hiệu ứng chính trị: Trận đánh đã chứng minh nghệ thuật tác chiến đỉnh cao: lấy ít thắng nhiều, đánh đúng thời cơ và mục tiêu chiến lược xứng danh 16 chữ vàng do Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam tặng cho lực lượng: “Đoàn kết một lòng, Mưu trí vô song, Dũng cảm tuyệt vời, Trung kiên bất khuất”, được Đội 5 thực hiện trọn vẹn bằng máu và tuổi thanh xuân của mình.
- Sự tri ân: Với chiến công này, Đội 5 là tập thể đầu tiên của lực lượng võ trang thành phố được tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân (năm 1969). Hiện nay, các địa điểm như hầm vũ khí 287/70 Nguyễn Đình Chiểu hay Bia tưởng niệm tại 108 Nguyễn Du đã trở thành những Di tích lịch sử cấp quốc gia, là “trạm dừng” thiêng liêng kể lại câu chuyện về một thế hệ “Cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh”.
