Trong dòng chảy rực lửa của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, nếu các mục tiêu như Dinh Độc Lập hay Sứ quán Mỹ là những “điểm chạm” quân sự khốc liệt, thì tiệm Phở Bình tại số 7 Yên Đỗ (nay là đường Lý Chính Thắng, Quận 3) chính là “bộ não” – nơi phát đi những mệnh lệnh lịch sử làm rung chuyển cả chính trường Sài Gòn và Hoa Kỳ. Đây là một minh chứng kinh điển cho nghệ thuật “ẩn mình trong rừng người” của Biệt động Sài Gòn,.
1. Bản thiết kế cho một “Pháo đài lòng dân”
Tiệm Phở Bình không ngẫu nhiên trở thành Sở Chỉ huy tiền phương của Phân khu 6 (Phân khu nội đô) mà chủ tiệm là ông Ngô Toại (tức Ngô Duy Trinh), một cơ sở cách mạng trung kiên đã được xây dựng từ lâu.
Tiệm Phở Bình – Sở Chỉ huy tiền phương của Phân khu 6 (Phân khu nội đô)
Phở Bình nằm ở khu vực có mật độ quân đội Mỹ và chư hầu trú đóng dày đặc. Chính cái vỏ bọc của một tiệm ăn tấp nập, khói tỏa nghi ngút và mùi nước dùng thơm nồng lại là tấm khiên bảo vệ hoàn hảo nhất cho những cuộc họp tối mật của các lãnh đạo cao cấp như Võ Văn Thạnh (Ba Thắng) hay Nguyễn Đức Hùng (Tư Chu). Đây chính là sự vận dụng triệt để phương châm “ba hóa” (quần chúng hóa, nghề nghiệp hóa, hợp pháp hóa).
2. Đêm Mùng 1 Tết: Giờ G từ tầng lầu tiệm phở
Lịch sử đã ghi dấu đêm mùng 1 rạng mùng 2 Tết Mậu Thân (30/1/1968) như một khúc tráng ca tại tầng 3 của tiệm Phở Bình. Đồng chí Võ Văn Thành, Chính ủy Phân khu 6 từ cơ sở bí mật – nhà đồng chí Nguyễn Nông 241/5 Bạch Đằng (nay thuộc quận Bình Thạnh) đến Sở Chỉ huy số 7 Yên Đổ chỉ đạo các đơn vị. Đêm mùng 1 Tết, trên tầng 3, mấy chục cán bộ, chiến sĩ, cơ sở, Ban Chỉ huy các cụm, các đội, các cơ quan phục vụ đã tập hợp khá đông đủ, háo hức chờ đón mệnh lệnh tiến công. Tại chính nơi này, sau khi nghe lời hiệu triệu của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, lời thề “Cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh” đã được hô vang trước khi các chiến sĩ tỏa đi tấn công 5 mục tiêu đầu não địch. Phở Bình lúc đó không còn là tiệm ăn, mà đã trở thành tổng hành dinh chỉ huy các mũi nhọn biệt động đánh thẳng vào “trái tim” của chính quyền Sài Gòn.
3. Khí phách người chủ tiệm và nốt trầm sau trận đánh
Sáng mùng 3 Tết, khi các mũi tấn công đang diễn ra quyết liệt trên phố phường, cảnh sát ngụy đã bao vây và đánh úp tiệm Phở Bình. Do không kịp sơ tán theo lệnh, ông Ngô Toại cùng vợ con và 13 chiến sĩ liên lạc đã bị bắt giữ.
Dù bị tra tấn dã man suốt 20 ngày đêm, ông Ngô Toại nhất quyết không khai báo bất cứ thông tin nào về lực lượng biệt động. Ông bị đày ra Côn Đảo và chỉ được trở về sau Hiệp định Paris 1973. Đáng tiếc, trong đợt này, hai chiến sĩ bảo đảm là Phan Văn Bảy (Bảy Sự) và Nguyễn Huy Xích (Mười Tâm) đã bị địch thủ tiêu, sau này hài cốt mới được tìm thấy tại nghĩa địa Chí Hòa.
4. Di sản lịch sử 80 năm nhìn lại
Ngày nay, tiệm Phở Bình không chỉ là một địa điểm ẩm thực mà đã được Nhà nước công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia theo Quyết định ngày 16/11/1988.
80 năm nhìn lại, câu chuyện về tiệm Phở Bình là một ví dụ mẫu mực về sự kết nối giữa lực lượng vũ trang và nhân dân. Nó minh chứng cho nguyên lý của Trung tướng Nguyễn Bình: “Rừng người bảo vệ các đồng chí còn tốt hơn rừng cây”. Những chiếc bàn ghế cũ, tầng lầu nơi phát lệnh tấn công vẫn đứng đó như một lời nhắc nhở về một thế hệ biệt động đã lấy mưu trí làm vũ khí và lấy lòng dân làm điểm tựa để làm nên những kỳ tích chấn động địa cầu.
